De link tussen PMDD en ADHD: Oorzaken, herkenning en tips

Gepubliceerd op 16 november 2026 om 08:02

PMDD en ADHD zijn twee termen die je steeds vaker in één adem hoort, en als je er zelf middenin zit, weet je precies waarom. Misschien ken je dat gevoel wel: twee weken per maand draai je op volle toeren, heb je creatieve ideeën voor tien en lach je de wereld tegemoet. En dan, van de ene op de andere dag, slaat de boel om. Je hoofd voelt als watten, elk klein geluidje brengt je tot razernij en een diepe, donkere deken van somberheid trekt over je heen.

Als ervaringsdeskundige met zowel PMDD als ADHD, én in mijn dagelijkse werk als hypnotherapeut en breincoach, zie ik hoeveel vrouwen hiermee worstelen zonder te weten dat die twee zaken keihard met elkaar verbonden zijn. In dit artikel ga ik dieper in op deze bijzondere wisselwerking, zodat je eindelijk snapt wat er in je brein en lijf gebeurt en hoe je weer meer grip krijgt op je eigen cyclus.

Wat is de exacte link tussen PMDD en ADHD?

 

PMDD en ADHD hebben veel meer met elkaar gemeen dan alleen een ingewikkelde afkorting van vier letters. PMDD staat voor Premenstrual Dysphoric Disorder, een ernstige, cyclische stemmingsstoornis die optreedt in de luteale fase van je menstruatiecyclus — de weken tussen je eisprong en je menstruatie.

Waar veel vrouwen hooguit wat lichte PMS-klachten ervaren, zoals een beetje trek in chocolade of een korter lontje, gooit PMDD je hele emotionele huishouding compleet overhoop. Uit grootschalig wetenschappelijk onderzoek blijkt dat maar liefst rond de veertig procent van de vrouwen met ADHD ook kampt met PMDD. Andersom ligt dat percentage minstens zo hoog. Dat is geen toeval.

Een perfecte storm in je zenuwstelsel

 

De kern van dit verband zit hem in de gevoeligheid van het vrouwelijk brein voor hormoonschommelingen. Vrouwen met een aandachtsdeficiëntie- of hyperactiviteitsstoornis hebben van nature al een brein dat net even anders werkt als het gaat om prikkelverwerking en emotieregulatie.

Wanneer daar maandelijks een flinke hormonale achtbaan bovenop komt, ontstaat er een soort perfecte storm in je hoofd:

  • Je zenuwstelsel, dat toch al snel overprikkeld raakt, krijgt in de tweede helft van je cyclus nauwelijks nog ruimte om te herstellen.
  • Je bestaande concentratie- en stemmingsklachten worden niet zomaar een beetje erger, maar volledig uitvergroot.

Oestrogeen, dopamine en serotonine: Waarom je brein elke maand ontspoort

PMDD en ADHD worden in je hersenen aan elkaar gekoppeld door de wisselwerking tussen je vrouwelijke hormonen — met name oestrogeen — en twee cruciale neurotransmitters: dopamine en serotonine.

Dopamine is de boodschapperstof die zorgt voor motivatie, focus en beloning. Bij mensen met ADHD is de beschikbaarheid en verwerking van dopamine van nature al wat lager of minder efficiënt geregeld. Serotonine is daarentegen je belangrijkste stemmingsregelaar: het zorgt voor emotionele rust, veerkracht en een stabiel humeur.

De eerste helft van je cyclus: de booster

 

En hier komt oestrogeen om de hoek kijken. Oestrogeen werkt in het vrouwelijke brein als een natuurlijke booster voor zowel je dopamine als je serotonine. In de eerste twee weken van je cyclus, vanaf de eerste dag van je menstruatie tot aan je eisprong, stijgt je oestrogeenspiegel gestaag.

Dat zijn vaak de dagen waarop je je scherp, energiek en capabel voelt. Je kunt je taken overzien, je reageert flexibel op onverwachte situaties en je voelt je emotioneel veerkrachtig.

Na de eisprong: de vrije val

 

Zodra je eisprong achter de rug is, verandert het hele speelveld. Je oestrogeen maakt een flinke duikvlucht naar beneden, terwijl progesteron stijgt. Voor een brein met ADHD en PMDD heeft dat directe gevolgen:

  • De dopaminekraan gaat dicht: Door de plotselinge daling van oestrogeen valt je natuurlijke dopamine-ondersteuning in één klap weg, terwijl je voorraad al krap was. Het gevolg: totale mist in je hoofd en nul motivatie.
  • Je serotonine keldert: Zonder oestrogeen zakt ook je serotonineniveau razendsnel, wat direct zorgt voor diepe somberheid, prikkelbaarheid, paniek en intense eetbuien.
  • Progesteron kan averechts werken (maar niet bij iedereen): Bij een groot deel van de vrouwen met PMDD prikkelt progesteron de GABA-receptoren in de hersenen op een verkeerde manier, waardoor je niet rustig wordt, maar juist geagiteerd, angstig en uitgeput raakt. Maar niet elke vrouw met PMDD is progesterongevoelig: bij een andere groep zit de gevoeligheid juist puur in de scherpe daling van oestrogeen.
  • Medicatie werkt minder goed: Gebruik je reguliere medicatie voor je concentratie? Dan merk je in deze weken vaak dat die middelen ineens nauwelijks nog iets lijken te doen.

Een andere kijk op het brein: De visie van dokter Gabor Maté

 

PMDD en ADHD worden in de reguliere geneeskunde bijna altijd benaderd vanuit pure biologie, genetica en hersenchemie. Hoewel die neurotransmitters absoluut een grote rol spelen, mis ik in dat medische plaatje vaak de mens achter de klachten. Juist daarom raakt het werk van de Canadese arts en auteur dokter Gabor Maté mij zo diep, zowel persoonlijk als in mijn praktijk.

 

Geen hersenziekte, maar een overlevingsstrategie

 

In zijn bekende boek Het verstrooide brein (oorspronkelijk uitgebracht als Scattered Minds) legt hij uit dat ADHD helemaal geen vaststaande, erfelijke hersenziekte is. Volgens Maté is het een ontwikkelingsreactie en een copingmechanisme dat al heel vroeg in onze kindertijd ontstaat.

Maté stelt dat een jong kinderbrein enorm gevoelig is voor de emotionele omgeving waarin het opgroeit. Wanneer een kind, vaak met een van nature al hoogsensitief en fijngevoelig zenuwstelsel, te maken krijgt met stress, onveiligheid of een gebrek aan emotionele afstemming van de ouders, moet het zichzelf beschermen. Die ouders bedoelen het overigens bijna altijd goed, maar zitten vaak zelf vast in hun eigen onverwerkte stress of trauma's.

Om de overweldigende gevoelens of spanning in de omgeving niet te hoeven voelen, schakelt het kinderbrein over op 'uitchecken':

  • De aandacht versnippert.
  • Het brein zoekt constante afleiding.
  • Of het trekt zich terug in een eigen binnenwereld.

Wat wij later als volwassenen ervaren als concentratieproblemen, rusteloosheid of hyperfocus, was ooit een briljante overlevingsstrategie van een kind dat zich staande probeerde te houden.

 

Waarom het kaartenhuis elke maand instort

 

Als je die visie doortrekt naar de combinatie met PMDD, valt er ineens een enorme puzzel op zijn plek. Wanneer je zenuwstelsel vanuit je vroege jeugd al geprogrammeerd is op alertheid, aanpassen en het onderdrukken van je eigen behoeften, draag je onbewust een enorme hoeveelheid chronische spanning met je mee.

Zolang je hormonen in de eerste helft van je cyclus meewerken, lukt het je wel om al die ballen in de lucht te houden. Je maskeert je onrust, je rent maar door en je voldoet aan alle verwachtingen van de buitenwereld. Maar zodra de hormonale buffer in de luteale fase wegvalt, stort dat hele kaartenhuis in. De onderliggende pijn, de opgekropte stress en het diepe gevoel van afwijzing of onveiligheid komen dan zonder filter naar boven.

Vanuit dit perspectief zijn zowel je aandachtsstoornis als je extreme premenstruele klachten geen defecten aan jouw systeem. Het zijn luide noodsignalen van een overbelast zenuwstelsel dat smeekt om veiligheid, rust en heling van binnenuit.

Hoe herken je PMDD en ADHD in het dagelijks leven?

 

PMDD en ADHD kunnen zich bij vrouwen heel subtiel en verraderlijk vermommen, waardoor de juiste diagnose vaak jaren op zich laat wachten. Vrouwen zijn meesters in het camoufleren van hun onrust en het overcompenseren van hun chaos. Toch zijn er duidelijke patronen die verraden dat er meer aan de hand is dan alleen een drukke agenda of een gewone voorjaarsmoeheid.

 

Zo voelt die omslag in de praktijk

 

Stel je eens voor hoe zo'n omslag eruitziet. Je bent een vrouw van ergens in de dertig, hebt een baan die je eigenlijk hartstikke leuk vindt en een fijn gezin of sociaal leven. In week één en twee van je cyclus ben je de motor van de afdeling. Je schakelt moeiteloos tussen drie projecten, regelt tussendoor nog een verjaardagscadeau, sport drie keer in de week en staat met plezier te koken. Je hoofd zit vol plannen en je hebt het gevoel dat je de wereld aankunt.

Maar op dag zestien of zeventien van je cyclus word je wakker en voelt alles anders:

  • De wekker klinkt als een luchtalarm. Je kijkt naar je kledingkast en barst in huilen uit omdat niets goed zit en je het gevoel hebt dat je overal in faalt.
  • Op je werk staar je naar een simpel mailtje en je krijgt de woorden simpelweg niet op een rij.
  • Als je partner aan het einde van de dag vraagt wat jullie gaan eten, ontplof je van binnen uit pure wanhoop en woede, terwijl je tegelijkertijd doodsbang bent dat hij je verlaat omdat je zo onmogelijk doet.
  • Je trekt je terug op de bank, staart urenlang naar een scherm zonder iets op te nemen en voelt je compleet waardeloos.

En dan, op het moment dat je menstruatie doorbreekt, trekt de mist binnen een paar uur op en vraag je je verbijsterd af wie die wanhopige versie van jezelf gisteren eigenlijk was.

 

De belangrijkste signalen op een rij

 

Herken je dit patroon? Let dan eens goed op de volgende signalen die vaak wijzen op deze specifieke combinatie:

  • Extreme afwijzingsgevoeligheid (RSD): Je trekt elke neutrale opmerking of blik van een ander persoonlijk aan en bent ervan overtuigd dat mensen boos op je zijn of je niet meer mogen, vooral in de weken voor je menstruatie.
  • Complete uitval van je executieve functies: Dingen die je normaal op de automatische piloot doet, zoals boodschappenlijstjes maken, op tijd vertrekken of je administratie openen, voelen in de luteale fase als het beklimmen van de Mount Everest.
  • Emotionele achtbaan zonder rem: Je schiet binnen enkele seconden van intense woede naar diep verdriet of paniek, waarbij de emotie totaal niet in verhouding staat tot de aanleiding.
  • Fysieke uitputting en sensorische overprikkeling: Geluiden van kauwende mensen, fel kunstlicht of het labeltje in je trui maken je fysiek misselijk of razend, terwijl je tegelijkertijd loodzware benen en spierpijn hebt.
  • Impulsief troostgedrag: Omdat je dopamineniveau op het nulpunt staat, grijp je sneller naar suikers, online shoppen, scrollen op je telefoon of andere snelle prikkels om de innerlijke leegte en onrust maar te dempen.
  • Een duidelijk cyclisch patroon (PMDD of PME): Bij PMDD heb je na je menstruatie een duidelijke klachtenvrije periode waarin je je weer helemaal jezelf voelt. Merk je dat je ADHD- en stemmingsklachten er de hele maand wel zijn, maar in de weken vóór je menstruatie compleet door het dak gaan? Dan spreken we van PME (Premenstrual Exacerbation), een premenstruele verergering van je bestaande klachten

 

Waarom de diagnose zo vaak wordt gemist

 

PMDD en ADHD worden bij vrouwen nog altijd schrikbarend vaak over het hoofd gezien of verward met andere psychische aandoeningen. Dat heeft een aantal heel duidelijke oorzaken in hoe onze zorg en maatschappij zijn ingericht.

Ten eerste is het klassieke beeld van hyperactiviteit nog steeds gebaseerd op drukke jongens die niet stil kunnen zitten in de klas. Bij meisjes en vrouwen speelt de onrust zich meestal vanbinnen af. Het is een constante stroom aan gedachten, piekeren, perfectionisme en innerlijke gejaagdheid. Om dat te verbergen, werken vrouwen vaak twee keer zo hard als hun omgeving.

 

Verkeerde labels bij de huisarts

 

Wanneer je vervolgens met je maandelijkse stemmingswisselingen bij een huisarts of psycholoog aanklopt, wordt er zelden gevraagd naar je menstruatiecyclus. De heftige somberheid, angst en paniek in de tweede helft van de maand leiden al snel tot labels zoals:

  • Een gegeneraliseerde angststoornis.
  • Een terugkerende depressie.
  • Of zelfs een bipolaire stoornis.

Je krijgt dan soms behandelingen of medicatie voorgeschreven die gericht zijn op een constant stemmingsprobleem, terwijl jouw brein eigenlijk reageert op een cyclische hormonale schommeling. Dat zorgt niet alleen voor frustratie, maar ook voor een diep gevoel van eenzaamheid. Je gaat aan jezelf twijfelen en denkt dat je gewoon zwak bent of je aanstelt, terwijl er een glasheldere neurobiologische én emotionele verklaring onder ligt.

Praktische tips om meer rust en grip te krijgen in je cyclus

 

PMDD en ADHD vragen om een aanpak die verder gaat dan alleen maar 'even doorbijten' of een extra kop koffie drinken. Omdat je te maken hebt met zowel een gevoelig zenuwstelsel als een schommelende hormoonhuishouding, werkt het het beste als je op verschillende niveaus ondersteuning biedt.

Met deze concrete stappen kun je direct beginnen om de scherpste randjes van je zware weken af te halen:

  • Breng je cyclus eerlijk in kaart: Houd minimaal twee tot drie maanden lang elke dag bij hoe je je voelt, hoeveel energie je hebt en welke klachten opkomen. Gebruik hiervoor een simpele app of een notitieboekje. Zodra je het patroon zwart-op-wit ziet, geeft dat enorm veel rust. Je brein herkent de dip dan als een tijdelijke hormonale golf in plaats van de definitieve waarheid over je leven.
  • Plan met je cyclus mee in plaats van ertegenin: Zet grote sociale afspraken, lastige gesprekken op je werk of ingewikkelde opruimklussen zoveel mogelijk in de eerste twee weken na je menstruatie. Blokkeer in je agenda alvast ruimte en lucht in de week voordat je ongesteld wordt. Minder verplichtingen betekent direct minder kans op totale overprikkeling.
  • Ondersteun je bloedsuikerspiegel en dopamine op een stabiele manier: In de luteale fase schreeuwt je brein om snelle suikers voor een korte dopamine-shot, maar die zorgen daarna voor een nog hardere crash. Zorg voor voldoende eiwitten bij je ontbijt, eet regelmatig en kies voor voeding die je hersenen voedt, zoals gezonde vetten en complexe koolhydraten.
  • Zorg goed voor je darmen: Je darmen en je brein staan via de hersen-darm-as continu met elkaar in verbinding. Een groot deel van je gelukshormonen en neurotransmitters wordt in je darmen aangemaakt, én een gezonde darmflora is cruciaal om gebruikte hormonen netjes af te voeren. Eet voldoende vezels, wees matig met suiker, alcohol en sterk bewerkte voeding (en kijk eventueel of je gevoelig bent voor gluten of lactose), zodat je darmen rustig blijven en je stemming stabieler blijft.
  • Verlaag bewust je prikkelinname: Zie je zenuwstelsel in je zware weken als een emmer die al voor negentig procent vol zit. Zet meldingen op je telefoon uit, leg een noise-cancelling koptelefoon klaar en zeg zonder schuldgevoel een verjaardag af als je merkt dat je batterij leeg is.
  • Werk aan je onderliggende stress en zenuwstelsel: Omdat oude patronen van aanpassen en overleven je stressniveau onbewust hoog houden, is het cruciaal om te leren hoe je weer veiligheid in je eigen lichaam ervaart. Ademhalingsoefeningen, lichaamsgerichte therapie en het loslaten van oude overtuigingen zorgen ervoor dat je basisniveau van spanning zakt, waardoor de hormonale schommelingen minder hard binnenkomen.

Een nieuwe balans tussen je brein en je cyclus

 

Leven met de combinatie van PMDD en ADHD voelt soms alsof je maandelijks wordt overvallen door een onzichtbare tegenstander in je eigen hoofd. Toch hoef je je niet langer machteloos te voelen tegenover je eigen hormonen en neurotransmitters.

Door te begrijpen hoe oestrogeen, dopamine en serotonine elkaar beïnvloeden, en door met de milde, diepgaande blik van Gabor Maté te kijken naar hoe jouw zenuwstelsel zich ooit heeft gevormd, verschuift het verhaal van zelfverwijt naar zelfbegrip. Je bent niet gek, je bent niet dramatisch en je bent zeker niet stuk. Wanneer je leert luisteren naar de signalen van je lichaam, je agenda durft aan te passen aan je natuurlijke ritme en de diepere laag van stress in je systeem aanpakt, ontstaat er weer ruimte om op te ademen, in elke week van de maand.

Hoe helpen hypnotherapie en breincoaching bij PMDD en ADHD?

 

Wanneer je te maken hebt met de combinatie van PMDD en ADHD, merk je vaak dat alleen praten over je klachten niet genoeg is. Je weet met je verstand best dat die sombere gedachten of plotselinge woedeaanvallen door je cyclus komen, maar op het moment zelf neemt je onbewuste het stuur volledig over.

Juist de combinatie van hypnotherapie en breincoaching werkt op dat diepere niveau én in je dagelijks leven:

  • We brengen helder in kaart hoe jouw specifieke brein prikkels verwerkt en hoe je jouw gewoontes praktisch afstemt op je cyclus.
  • Tegelijkertijd zakken we voorbij het denkende hoofd naar je onbewuste, waar oude overlevingsstrategieën, opgeslagen spanning en diepgewortelde overtuigingen zitten opgeslagen.
  • Door die patronen bij de kern aan te pakken, leert je zenuwstelsel om weer echte veiligheid en rust te ervaren, zodat je minder hard geraakt wordt door je hormonale schommelingen.

Als ervaringsdeskundige weet ik als geen ander hoe eenzaam en uitputtend deze strijd kan zijn, en daarom hoef je het niet langer alleen uit te zoeken. Voel je dat het tijd is om de regie terug te pakken?

Boek dan vandaag nog een Gratis Inzichtsessie van 30 minuten. Tijdens deze persoonlijke online sessie krijg je direct meer inzicht in jouw situatie. Na 30 minuten heb je een concreet plan. Je weet precies waar je staat én wat we kunnen doen om je beter te gaan voelen.

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.